İsveçli araştırmacılar, Güneş’in bilim insanlarının daha önce düşündüğünden önemli ölçüde daha fazla gümüş içerdiğini keşfetti. Bu bulgu, Güneş Sistemi’nin oluşumuna ilişkin bilgileri ve eski meteorların bileşimini açıklamaya yardımcı olabilir.

İsveç'teki Uppsala Üniversitesinden yapılan yazılı açıklamaya göre, araştırmacılar Güneş'in kütlesinin içeriğine yönelik çalışma yürüttü. Araştırmacılar, Güneş'teki gümüş miktarını anlayabilmek için ışınlarında bu elementin bıraktığı özel izleri inceledi. Eski çalışmalardan daha fazla faktörü hesaba katan ve Güneş'in atmosferini daha gerçekçi modelleyen bir metot geliştiren araştırmacılar, Güneş'teki gümüşün, önceki tahminlere kıyasla yüzde 55 daha fazla olduğunu tespit etti.

Bu bulgunun, 4,6 milyar yıl önce Güneş ile aynı gaz ve toz bulutundan meydana gelen meteorlardaki açıklanamayan fazladan gümüş oranıyla daha uyumlu olduğuna işaret edildi.

Çalışmanın sonuçları, "Astronomy & Astrophysics" dergisinde yayımlandı.

Günlük Gazeteler

Yakıtı tükendiği için uzayda başıboş kalan bir SpaceX Falcon 9 roketinin üst kademesinin, 5 Ağustos'ta Ay yüzeyine çarpması bekleniyor. Gökbilimciler, olayın Dünya'dan teleskoplarla gözlemlenebileceğini belirtiyor.

5 Ağustos'ta ilginç bir gök olayına şahit olma şansımız var. Çünkü uzayda kontrolsüz şekilde yol almaya devam eden bir SpaceX Falcon 9 roketinin bu tarihte Ay'a çarpması bekleniyor. Hesaplamalara göre çarpışma Ay'ın Einstein Krateri yakınlarında gerçekleşecek.

SPACEX ROKETİ AY'A ÇARPABİLİR

Çarpışma tahmini Project Pluto adlı masaüstü yazılımının geliştiricisi Bill Gray tarafından yapıldı. Gray, roketin yörünge verilerini analiz ederek üst kademenin Ay yüzeyine çarpacağını öngörüyor.

Söz konusu roket, 15 Ocak 2025 tarihinde gerçekleştirilen Firefly Aerospace Blue Ghost görevi kapsamında fırlatılmıştı. Falcon 9, Blue Ghost Ay iniş aracının yanı sıra Japon şirketi ispace tarafından geliştirilen Hakuto-R Ay iniş aracını da uzaya taşımıştı. Görevini tamamladıktan sonra yakıtı tükenen Falcon 9'un üst kademesi, Dünya atmosferine geri dönemedi ve o tarihten bu yana uzayda kontrolsüz şekilde hareket etmeyi sürdürüyordu.

Yaklaşık 12 metre uzunluğunda, 4 metre çapında ve 4 ton ağırlığında olan roket parçasının Ay yüzeyine saatte yaklaşık 8.700 kilometre hızla çarpacağı tahmin ediliyor.

Günlük Gazeteler

Meksika açıklarında gözlemlenen katil balinaların (orka) ölü güneş balıklarını yüksek hızla çarparak binlerce parçaya ayırdığı tespit edildi. Araştırmacılar, bu davranışın genç orkaların beslenmesini kolaylaştırmanın yanı sıra sadece eğlenmek amacıyla da yapılıyor olabileceğini düşünüyor.

Bilim insanları, katil balinaların (orka) daha önce belgelenmemiş olan dikkat çekici bir davranışını ortaya çıkardı. Araştırmaya göre katil balınalar, ölü güneş balıklarını yüksek hızla birbirlerine çarparak adeta patlatıyor. Araştırmacılar bu davranışın yalnızca avı parçalamak için değil, aynı zamanda oyun oynamanın bir parçası olabileceğini değerlendiriyor.

KATİL BALINALAR, AVLARIYLA OYUN OYNUYOR

İlk olay Temmuz 2024'te kâr amacı gütmeyen Beneath The Waves kuruluşunda görev yapan bilim insanı Dr. Kathryn Ayres tarafından GoPro kamerasıyla kaydedildi.

Görüntülerde dişi bir orkanın ölü güneş balığını ağzıyla tuttuğu, ardından yetişkin erkek bir orkanın yüksek hızla balığa çarptığı görülüyor. Çarpmanın etkisiyle balık binlerce parçaya ayrılırken, küçük et parçalarının genç bir orka tarafından tüketildiği, yetişkin bireylerin ise ana gövdeden beslendiği gözlemleniyor.



Görüntüleri kaydeden Ayres, davranışın iki farklı amacı olabileceğini belirtmiş: "Bunun genç orkaların daha kolay beslenmesini sağladığını düşünüyoruz. Ancak sadece eğlenmek için yapılıyor olması da mümkün. Orkaların yiyecekleriyle oynadığı uzun zamandır bilinen bir davranış."

Benzer bir olay ise Eylül 2025'te bölgede faaliyet gösteren bir turizm teknesi tarafından kaydedildi. Bu görüntülerde de bir dişi orka ölü güneş balığını tutarken ikinci bir orkanın yüksek hızla çarparak balığı binlerce parçaya ayırdığı görüldü. Her iki olay da Meksika açıklarındaki Kaliforniya Körfezi'nde kaydedildi. Ancak görüntülerde aynı orka grubunun yer alıp almadığı bilinmiyor.

Araştırmacılara göre en güçlü ihtimallerden biri, bu davranışın genç orkaların daha küçük çeneleri nedeniyle sert yapılı güneş balıklarını daha kolay tüketebilmesini sağlamak.

Ancak orkaların geçmişte de tamamen sosyal amaçlı ve belirgin bir fayda sağlamayan ilginç davranışlar sergilediği biliniyor. Örneğin 1980'li yıllarda bazı orka sürüleri ölü somon balıklarını başlarının üzerinde taşıyarak adeta şapka gibi kullanmış, bu sıra dışı davranış yıllar sonra yeniden ortaya çıkmıştı.

Günlük Gazeteler

NASA'nın Neil Gehrels Swift Gözlemevi'nin yörüngesini yükseltmek için görevlendirdiği özel şirket Katalyst Space'in uzay aracı, yaşanan teknik arızalar nedeniyle kontrolden çıkarak dönmeye başladı.

NASA'nın ilk kez özel bir şirketle yürüttüğü yörünge yükseltme görevi beklenmedik bir sorunla karşılaştı. Katalyst Space tarafından geliştirilen LINK uzay aracı, yaşanan teknik arızalar nedeniyle kontrolünü kaybetti. Şirket ve NASA, uzay aracını yedek sistemlerle yeniden stabilize etmeye çalışıyor.

2004 yılında fırlatılan Neil Gehrels Swift Gözlemevi, özellikle gama ışını patlamaları gibi kısa süreli kozmik olayları hızlı şekilde gözlemlemek amacıyla tasarlandı. Yıllar içinde atmosferik etkiler nedeniyle alçalan yörüngesi, gözlemevinin görevini sürdürmesini zorlaştırmaya başladı. NASA da gözlemevini daha yüksek bir yörüngeye taşıyarak operasyon ömrünü uzatmayı hedefliyordu.

Bu görev, NASA'nın bir uzay teleskobunun yörüngesini yükseltmek için ilk kez özel bir şirketle çalışması açısından da dikkat çekiyor.

SORUNLAR HAFTALAR ÖNCE BAŞLADI

LINK uzay aracı, 3 Temmuz'da Northrop Grumman'ın Pegasus roketiyle uzaya gönderildi. Fırlatmanın ardından görev ekibi, uzay aracının sistemlerini devreye alma sürecini yürütüyordu. Ancak hafta sonu yaşanan teknik sorunlar nedeniyle araç kendi ekseni etrafında kontrolsüz şekilde dönmeye başladı.

NASA, bu dönüş hareketinin antenin zaman zaman Dünya'dan uzak yöne bakmasına neden olduğunu ve bunun da uzay aracıyla yalnızca kesintili iletişim kurulabilmesine yol açtığını açıkladı.

NASA'nın paylaştığı bilgilere göre uzay aracının yönelim kontrolünü sağlayan üç reaksiyon tekerleğinden ikisi arızalandı. Buna ek olarak itki sistemlerinden birinde de teknik sorun tespit edildi. Görev ekibi, uzay aracının dönüş hızını azaltmak için yedek iticileri devreye aldı. İlk müdahalelerin planlandığı şekilde sonuç vermeye başladığı belirtilirken, Katalyst Space de görevin henüz iptal edilmediğini ve Swift ile buluşma planlarının sürdüğünü açıkladı.

Katalyst Space, haziran ayında bu görevin finansmanı için 12 milyon dolarlık yatırım almıştı. Şirket ayrıca, uydulara bakım yapabilen veya rakip ülkelere ait uzay araçlarını gözlemleyebilen platformlar geliştirilmesi amacıyla ABD ordusundan da destek alıyor.

NASA'nın LINK uzay aracını yeniden kontrol altına alma çalışmalarının sonucuna göre Swift Gözlemevi'nin yörüngesini yükseltme görevinin devam edip etmeyeceği netlik kazanacak.

Günlük Gazeteler

NASA’nın Jüpiter görevindeki Juno uzay aracı, Mikrodalga Radyometresi (MWR) yardımıyla Io uydusunun yüzey altı sıcaklıklarını ilk kez ölçmeyi başardı. Gelgit ısınmasıyla beslenen ve Güneş Sistemi'nin en volkanik dünyası olan Io'nun yüzeyinin birkaç fit altında şaşırtıcı bir sıcaklık artışı tespit eden bilim insanları, uydunun dağlık bölgeler dışında son derece pürüzsüz ve volkanik kül/sünger taşı benzeri düşük yoğunluklu bir yapıya sahip olduğunu ortaya koydu. Bu bulgular, dev gezegenlerin uydularındaki iç ısı ve su okyanuslarının oluşum mekanizmalarını anlamak için yeni bir pencere aralıyor.

evrimagaci

Nature dergisinde yayımlanan yeni bir çalışma, bilim tarihinde yalnızca dördüncü kez bulaşıcı bir kanser türünü belgeledi. Vermont'taki Lake Memphremagog'dan toplanan kahverengi boğa kedi balıklarında (brown bullhead) tespit edilen melanom, bir balıkta ve tatlı suda görülen ilk bulaşıcı kanser türü olma özelliğini de taşıyor.

Hikâye 2012'de bir balıkçının derisinde siyah büyümeler olan bir balığı yetkililere götürmesiyle başladı. Vermont Balık ve Yaban Hayatı Departmanı'ndan Peter Emerson, üç yıl içinde gölün balıklarının yüzde 25-40'ında bu büyümeleri gözlemledi. Yıllarca süren araştırmalar polisiklik aromatik hidrokarbonlar, virüsler ya da mikroplar gibi olağan nedenleri eleyince Vermont Üniversitesi'nden Julie Dragon ekibi genetik yönteme başvurdu.

Sonuç çarpıcıydı: Aynı mutasyonları paylaşan tümör hücreleri, içinde büyüdükleri balıklardan genetik olarak daha uzak; birbirinden farklı balıklardaki tümörler ise birbirine akraba. Bu, klasik bir "klonal kanser" işareti; kanser hücreleri bağımsız olarak değil, bir canlıdan diğerine geçerek çoğalıyor.

Hastalık sadece Vermont'la sınırlı değil. Aynı kanser New Brunswick, Nova Scotia, Maine, Pennsylvania, Wisconsin ve New York'taki balıklarda da tespit edildi. Üstelik Lake Memphremagog'daki tümörler, New Hampshire ve Maine'deki sağlıklı balıklarla genetik olarak daha yakın; bu da kanserin başka yerden geldiğine işaret ediyor.

Bilim insanları bulaşıcı kanserlerin sandığından çok daha yaygın olabileceğini düşünüyor: Şeytan yüz tümörü hastalığı (devil facial tumor disease) Tazmanya şeytanlarını yüzde 90 azaltmıştı; ancak istiridye ve midyelerdeki bulaşıcı lösemi türleri popülasyonları çökertmedi. Araştırmacılar bu durumun ikincisiyle benzerlik taşıdığını ve balık popülasyonlarının şimdilik stabil göründüğünü belirtiyor.

evrimagaci

Güneş Sistemi'nde Dünya dışında sıvı su arayışı, dış gezegenlerin buzlu uydularına odaklanmış durumda. Yapılan kapsamlı analizler ve gelişmiş modeller; Europa, Ganymede, Callisto, Enceladus, Titan ve Mimas gibi uyduların yüzeylerinin kilometrelerce altında devasa sıvı su okyanusları barındırdığını ortaya koyuyor. NASA'nın Europa Clipper ve ESA'nın JUICE misyonları ile bu gizli okyanusların yapıları, derinlikleri ve yaşama elverişli koşulları yakında çok daha net bir şekilde aydınlatılacak.

evrimagaci

PNAS dergisinde yayımlanan yeni bir çalışma, Richard Feynman'ın 1940'larda Princeton'da doktora öğrencisiyken ilk kez sorduğu ve onlarca yıl boyunca fizikçileri ikiye bölen "ters sulama başlığı" problemini nihayet çözüme kavuşturdu. New York Üniversitesi'nden Leif Ristroph liderliğindeki ekip, alışılmışın dışında yedi farklı geometriye sahip "saçma" sulama başlıkları tasarlayarak iki rakip teoriyi de çürüttü.

Problem şöyle: S şeklindeki bir sulama başlığı su fışkırtırken belirli bir yönde dönüyor. Peki aynı başlık suyu içine çekse (ters yönde çalışsa), hangi yönde döner? Feynman bu soruyu laboratuvarda test etmeye çalışmış ama cam sulama başlığı paramparça olmuş ve sonuç belirsiz kalmıştı.

Sonraki onlıllarda yapılan deneyler çelişkili sonuçlar verdi. İki öne çıkan teori vardı: Ernst Mach'a atfedilen, sulama başlığının içindeki suyun açısal momentumunun belirleyici olduğu görüş; ve Feynman ile takipçilerinin savunduğu, dış ağız uçlarındaki basınç ve emme etkilerinin belirleyici olduğu görüş.

Ristroph'un ekibi her iki teoriyi doğrudan çürütecek şekilde tasarlanmış özel geometrileri test etti. Sarmal kollu başlık Mach teorisini çürüttü: Su içindeki açısal momentum çarpıcı biçimde artmasına rağmen katı gövde neredeyse hiç tepki vermedi. Ağız ucunda ters büküm yapılan başlık ise Feynman teorisini çürüttü: Dönüş yönü değişmedi. Tüm tasarımlar aynı yere işaret etti: Kolların birleştiği merkez hub. Orada gelen sular çarpışıp girdap oluşturarak açısal momentum akısı yaratıyor; katı yapı buna karşı dönerek tepki veriyor.

Bu "saçma" problemin pratik bir önemi de var: Eğri kanalların akışkan hareketi ile dönme kuvveti arasındaki ilişkisini anlamak, rüzgar ve su enerjisini dönüştüren türbinlerin tasarımını doğrudan etkileyebilir.

evrimagaci

NASA’nın Swift Gözlemevi ve ZTF taraması yardımıyla, bir galaksinin merkezinden 30.000 ışık yılı uzakta bir yıldızı parçalayıp yutan gezgin (öksüz) bir süpermasif kara delik keşfedildi. Yaklaşık 1 milyon güneş kütlesindeki bu gizli devin bir yıldızı yutarken oluşturduğu 10 milyar güneş parlaklığındaki morötesi patlama, gök bilimcilere galaksi merkezlerinin dışında saklanan milyonlarca "gezgin" kara deliği avlamak için yepyeni bir yöntem sunuyor.

evrimagaci

Nature dergisinde yayımlanan yeni bir çalışma, Güneş'in yaklaşık 4,6 milyar yıl önce nerede doğduğunu ilk kez güvenilir biçimde belirledi. Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi'nden João Alves liderliğindeki uluslararası ekip, Güneş'in Samanyolu'nun Orion kolunda yer alan "Radcliffe Dalgası" adlı dev gaz ve toz yapısında dünyaya geldiğini öne sürüyor.

Radcliffe Dalgası, galaksimizin en büyük bilinen yapısı; yaklaşık 9.000 ışık yılı uzunluğunda sinüsoidal bir gaz ve toz filamenti. 2020 yılında Gaia uydu verileriyle keşfedildi. Bu yapı, Güneş Sistemi'nin oluşum malzemelerini sağlamış yıldız oluşum bölgelerinin tamamını barındırıyor.

Araştırmacılar, Gaia'nın ölçtüğü yıldız konumları ve hızlarını geriye doğru 4,6 milyar yıl boyunca modelleyerek Güneş'in yolculuğunu yeniden kurguladı. Simülasyonlar, Güneş'in tam olarak Radcliffe Dalgası'nın içinde doğduğunu gösteriyor. Güneş o günden bu yana yaklaşık iki tam galaktik tur atarak bugünkü konumuna ulaştı; şu anda Radcliffe Dalgası'ndan yaklaşık 500 ışık yılı uzakta.

Bulgunun önemi yalnızca Güneş'in doğum yerini bulmakla sınırlı değil. Radcliffe Dalgası'nın diğer üyesi yıldızlarla yapılacak karşılaştırmalar, Güneş'in neden diğer yıldızlara kıyasla olağandışı miktarda radyoaktif element içerdiğini açıklayabilir. Bu elementler Dünya'yı ısıtan jeotermal enerjinin kaynağı ve erken yaşam için kritik kimyasal ortamı sağladı; dolayısıyla Güneş'in doğum yeri, yaşamın neden var olduğu sorusuyla da doğrudan bağlantılı.

evrimagaci

Şili'nin And Dağları'ndaki 2.663 metre yüksekliğinde kurulan Vera C. Rubin Gözlemevi, 25 Temmuz 2026 itibarıyla on yıllık Legacy Survey of Space and Time (LSST) programını resmen başlattı. Bu, insanlık tarihinin şimdiye kadar gerçekleştirilen en kapsamlı kozmik tarama projesi olma özelliği taşıyor.

Gözlemevinin merkezinde 3,2 gigapiksellik LSST Kamerası yer alıyor; bu, bugüne kadar inşa edilmiş en büyük dijital fotoğraf makinesi. Her gece gözlemevi 1.000'den fazla görüntü çekerek yaklaşık 20 terabayt veri üretecek. On yıl sonunda bu veriler birleştirildiğinde Evren'in en kapsamlı haritası ortaya çıkacak: 20 milyarı aşkın galaksi ve 17 milyarı aşkın yıldız kataloglanmış olacak.

LSST'nin dört ana bilimsel hedefi var. Birincisi karanlık enerji ve karanlık madde araştırması: Galaksilerin milyarlarca yıl boyunca nasıl kümelendiğini inceleyerek evrenin genişleme tarihini ve karanlık enerjinin yapısını çözmeye çalışacak. İkincisi güneş sistemi: 100.000'den fazla yeni güneş sistemi nesnesi (asteroid, kuyruklu yıldız, TNO) keşfetmesi bekleniyor; bunlar arasında Dünya'ya yakın potansiyel tehlikeli cisimler de yer alıyor. Üçüncüsü değişken evren: Süpernova patlamalarını, kara delik birleşmelerini ve diğer geçici olayları gerçek zamanlı olarak yakalayacak; her gece yaklaşık 10 milyon değişken nesne tespit edilmesi öngörülüyor. Dördüncüsü Samanyolu haritalaması: Galaksimizin yapısını, yıldız popülasyonlarını ve evrimini benzeri görülmemiş bir ayrıntıyla ortaya koyacak.

Vera Rubin'in adını taşıdığı astronom, karanlık maddenin varlığına ilişkin ilk somut kanıtları 1970'lerde galaksi dönüş eğrilerini ölçerek sunmuştu. Gözlemevi, onun mirasını en iddialı biçimde sürdürmek için tasarlandı.

evrimagaci