Tarihte ilk kez, yapay bir insan genomu oluşturmak için doğrudan sentez sürecine geçildi. Tartışmalı proje biyoteknolojide devrim yaratabilir.



Sentetik biyoloji şimdiye kadarki en iddialı hedeflerinden birine yöneldi: baştan sona insan DNA’sı üretmek. Uluslararası bir araştırma ekibi, laboratuvar ortamında tam işlevli bir insan genomu yaratma yolunda ilk somut adımı attı. Doğal genetik materyale ihtiyaç duymadan, sıfırdan sentetik DNA dizileri inşa etmeyi amaçlayan bu proje, hem tıbbi araştırmalarda çığır açma potansiyeli taşıyor hem de etik tartışmaları yeniden alevlendiriyor.

Dünyanın en büyük bilimsel araştırma vakıflarından biri olan Wellcome Trust, bu hafta Sentetik İnsan Genomu (SynHG) projesine 10 milyon sterlin (yaklaşık 545 milyon TL) fon sağlayacağını duyurdu. Proje, Oxford, Kent, Manchester, Cambridge ve Imperial College London üniversitelerinden araştırmacıları bir araya getiriyor.

Projenin lideri ve moleküler biyolog Jason Chin yaptığı açıklamada şunları söyledi:

“Büyük genomları sentezleme yeteneği, insan hücreleri için genomlar da dahil olmak üzere, genom biyolojisi anlayışımızı dönüştürebilir ve biyoteknoloji ile tıbbın ufuklarını önemli ölçüde değiştirebilir.”

Araştırma ekibi, önümüzdeki 5 ila 10 yıl içinde tam sentetik bir insan kromozomu oluşturmayı hedefliyor. Bu da projenin ilk aşaması olarak kabul ediliyor ve insan genomumuzun yaklaşık yüzde 2’sini oluşturacak.

Yapay İnsan DNA’sının Potansiyel Etkileri Ne Olabilir?

Proje başarıya ulaşması halinde, tasarlanmış hücre bazlı tedaviler ve virüse dirençli doku nakli gibi tıbbi ilerlemelerin önünü açacağı söyleniyor. Ayrıca iklim değişikliğine dayanıklı bitki türlerinin geliştirilmesi gibi tarımsal uygulamalarda da kullanılabilir.



Wellcome Trust’ın Keşif Araştırmaları Direktörü Michael Dunn, “DNA’mız kim olduğumuzu ve vücudumuzun nasıl çalıştığını belirler. Bu proje sayesinde, henüz tahmin bile edemediğimiz sağlık ve hastalık sorularına yanıt bulabileceğiz,” açıklamasında bulundu.

Projenin etik boyutunu yönetmek için “Care-full Synthesis” adında özel bir sosyal bilim programı oluşturuldu. Kent Üniversitesi’nden Joy Zhang liderliğindeki program, dünya genelinde Avrupa, Asya-Pasifik, Afrika ve Amerika’da ampirik çalışmalar yürütecek.

DNA Sentezinde Etik Gözetim Araştırılıyor

Program, farklı toplumların sentetik genom araştırmasına yönelik önceliklerini ve algılarını inceleyecek, bilgi üretiminde çeşitli bakış açılarının nasıl dahil edileceğini araştıracak ve yeni bilgilerin sorumlu ve adil bir şekilde paylaşılmasını sağlamaya çalışacak.

Francis Crick Enstitüsü’nden ödüllü genetikçi Robin Lovell-Badge, projenin potansiyeline inanmakla birlikte, zorluklarına da dikkat çekiyor:

“Bir şeyi ancak sıfırdan inşa ederek gerçekten anlayabilirsiniz. Ancak 2003’te insan genomunu tam olarak okumayı başardığımızdan bu yana edindiğimiz tüm bilgilere rağmen, tam bir genom inşa etmeden önce hâlâ yapılması gereken çok iş var.”



Şu ana kadar, laboratuvar ortamında sıfırdan yazılan tek insan yapımı genomlar, en fazla 16 kromozomdan ve yaklaşık 12 milyon baz çiftinden oluşan tek hücreli organizmalar için gerçekleştirildi. Bu başarı yaklaşık on yıllık yoğun çalışmanın ürünüydü. İnsan genomu ise 46 kromozom ve 3 milyar baz çifti içeriyor.

Kaynak: IFL Science