Birleşik Krallık’ta bulunan 400 bin yıllık bulgular, ateşin Homo sapiens’ten önce Neandertaller tarafından bilinçli olarak yakıldığını güçlü biçimde ortaya koyuyor.



Arkeologlar, insanların kontrollü biçimde ateş yakıp kullandığına dair bilinen en eski ve en güçlü kanıtlardan birini ortaya çıkardıklarını duyurdu.

Yaklaşık 400 bin yıl öncesine tarihlenen bulgular, ateşin yalnızca doğal yangınlardan “alınıp” kullanılmadığını, belirli koşullarda bilinçli biçimde yakılıp tekrar tekrar kontrol edildiğini düşündürüyor.

Araştırmayı yürüten ve British Museum’dan araştırmacıların da yer aldığı ekip, kanıtları Birleşik Krallık’ta Suffolk kontluğuna bağlı Barnham köyü yakınlarındaki bir arazide tespit etti. Kazı alanında, toprağın içinde defalarca “pişirilmiş” bir bölüm saptandı.

Ekip, yapılan jeokimyasal testlerin bu alanın tekrar tekrar 700°C’nin üzerine kadar ısıtıldığını gösterdiğini aktardı. Bu durumun, tek seferlik bir orman yangınından ziyade, farklı zamanlarda insanlar tarafından kullanılan bir ocak/ateş çukuru olasılığını güçlendirdiği belirtildi.
Isıyla Çatlamış El Baltaları ve Ateş Başlatmaya Dair Kanıtlar Bulundu

Araştırmacılar, aynı bölgede ısı etkisiyle çatlamış el baltaları bulunduğunu kaydetti. Ayrıca bölgede nadir görülen iki demir pirit parçası da tespit edildi.

Demir piritin çakmaktaşıyla vurulduğunda kıvılcım çıkarabildiği biliniyor.

Ekip, bu mineralin yerel olarak seyrek bulunması nedeniyle, ateş yakma amacıyla bilinçli biçimde alana taşınmış olabileceğini değerlendiriyor. Bu tablo, ateşin yalnızca korunmadığını; yakma, sürdürme ve yönetme gibi aşamalarda bilgi ve beceri gerektiren bir kullanımı işaret ediyor.



Tartışmalı Zaman Çizelgesi Güncelleniyor

İnsanların ateşi ne zaman ve nasıl kontrol altına aldığı, arkeoloji ve antropoloji literatüründe uzun süredir tartışılan bir konu.

Afrika’da yanmış kemikler ve kömürleşmiş kalıntılar, insan atalarının 1 milyon yıldan daha eski dönemlerde doğal yangınlardan faydalanmış olabileceğine işaret ediyor. Ancak bu yeni bulgular, yalnızca “doğal ateşi kullanma” ihtimalinin ötesinde, kontrollü ateş yakmaya dair daha doğrudan ipuçları sunuyor.

Araştırmacılar, şimdiye kadar “bu ölçekte karmaşık ateş yakma” için en eski kesin kanıtların yaklaşık 50 bin yıl öncesine tarihlendiğini; 245 bin ile 400 bin yıl aralığında ise tartışmalı veriler bulunduğunu hatırlattı. Barnham bulgularının bu aralığın en eski ucuna güçlü bir dayanak eklediği değerlendiriliyor.

Nature dergisinde yayımlanan çalışmanın baş yazarı ve British Museum bünyesinde proje küratörü olan Doktor Rob Davis, bulgunun önemini şu sözlerle anlattı:

“Çıkarımlar çok büyük. Ateşi yaratma ve kontrol etme yeteneği, insanlık tarihindeki en önemli dönüm noktalarından biridir; insan evrimini değiştiren pratik ve sosyal faydalar sağlar.

“Bu olağanüstü keşif, bu dönüm noktasını yaklaşık 350 bin yıl geriye taşıyor.”



İlk Ateşi Yakanlar Kimdi?

Araştırmacılar, bu bulguların Homo sapiens’e ait olamayacağını belirtiyor. Çünkü mevcut verilere göre Homo sapiens bu coğrafyaya yaklaşık 40 bin yıl önce ulaştı ve 400 bin yıl öncesinde türün ortaya çıktığına dair bir kanıt bulunmuyor.

Bu nedenle ekip, ateş çukurunu oluşturanların Avrasya’da evrimleşen başka bir insan türü olduğuna, en olası adayın da erken dönem Neandertaller olduğuna işaret ediyor.

Londra’daki Doğa Tarihi Müzesi bünyesindeki Profesör Chris Stringer, aynı döneme tarihlenen diğer fosil kayıtlarıyla bağlantı kurarak şu değerlendirmeyi yaptı:

“400 bin yıl önce Barnham’da ateş yakanların, muhtemelen erken Neandertaller olduğunu düşünüyoruz; çünkü aynı yaş aralığındaki fosillerin morfolojisi buna işaret ediyor. Bunlar arasında Kent’teki Swanscombe ve İspanya’daki Atapuerca örnekleri de var ve bu örneklerde erken Neandertal DNA’sı bile korunmuş durumda.”

British Museum’da Paleolitik Koleksiyonlar Küratörü olan Prof. Nick Ashton da, teknik bilginin erken tarihlerde ortaya çıkmasına dikkat çekti:

“Neandertallerin en eski gruplarından bazılarının, bu kadar erken bir tarihte çakmaktaşı, pirit ve kavın özelliklerine dair bilgiye sahip olması inanılmaz.”

Araştırmacılar, bulguların hem Neandertallerin erken dönemdeki becerilerine hem de Avrupa’daki çevresel koşulların nasıl yönetildiğine dair yeni sorular doğuracağını belirtiyor.

Kaynak: IFL Science