Sibirya’da “son kadın şaman” olarak yorumlanan 18. yüzyılda yaşamış bir kadından elde edilen DNA verileri, kökeni ve toplumsal konumuna dair yeni ipuçları ortaya koydu.



Kuzeydoğu Sibirya’nın aşırı soğuğu, bazı arkeolojik buluntuları olağanüstü iyi koruyabiliyor. Bu koşullar sayesinde araştırmacılar, 18. yüzyılın sonlarında yaşamını yitiren ve yerel geleneklerde şamanlıkla ilişkilendirilen bir kadının kalıntılarını ayrıntılı biçimde inceleyebildi. Yeni DNA verileri ise bu kadının ebeveynlerinin yakın akraba olduğunu ortaya koydu.

Nature dergisinde yayımlanan çalışmada araştırmacıların aktardığına göre söz konusu kadın, oyulmuş bir ağaç gövdesi içinde, görünür olması amaçlanan katmanlı giysilerle gömüldü.

Gömüde, dışarıdan temin edilen battaniyelerden yapıldığı belirtilen kırmızı yün bir elbise öne çıkan unsurlar arasında yer aldı. Mezara yakın alanda atların da gömülü olduğu kaydedildi.

Bilimsel çalışmada kadın, UsSergue1 kod adıyla anılıyor.

Sibirya’daki Şaman Kadının DNA Sonucu Dikkat Çekti

Araştırmacılar, UsSergue1’in DNA verilerinin ebeveynlerin birbirine ikinci dereceden akraba olduğunu gösterdiğini belirtti.

Genetik veriler, bu düzeyde bir yakınlığın incelenen kalıntılar arasında nadir görüldüğünü ve UsSergue1’in soy hattına ilişkin soruları gündeme getirdiğini ortaya koyuyor.

UsSergue1’ın, günümüzde Yakutistan olarak bilinen bölgede yaşadığı; 30’lu yaşlarında, 18. yüzyılın sonlarında öldüğü bildirildi. Bu dönem, Rusya’nın bölgedeki etkisini artırdığı ve yerli Yakut toplulukların şamanlıktan uzaklaşıp Hristiyanlığa yönlendirilmesinin hedeflendiği yıllara denk geliyor.



Araştırmacılar, mezarın içerdiği unsurların bu baskı sürecine rağmen şamanik geleneğin varlığını koruduğuna işaret ettiğini değerlendiriyor.
Klanının Bir Temsilcisiydi

Fransa Ulusal Bilimsel Araştırma Merkezi’nden moleküler genetikçi Ludovic Orlando, bulgulara ilişkin değerlendirmesinde şunları söyledi:

“UsSergue1’ı klanının bir temsili olarak yorumluyoruz.”

Orlando, ritüel nesneler ve sembolik hayvanlarla yapılan gömünün, topluluğun dış baskı döneminde ruhani kimliğini korumaya dönük bir yaklaşımı yansıtıyor olabileceğini belirtti.

14–19. Yüzyıl Arası 122 Birey İncelendi

Araştırma ekibi, 14. yüzyıldan 19. yüzyıla tarihlenen mezarlardan çıkarılan 122 yerli Yakut bireyin verilerini karşılaştırdı. Çalışmaya göre UsSergue1, bu grup içinde ebeveyn akrabalığına işaret eden en güçlü genetik sinyali taşıyan birey olarak öne çıktı.

Araştırmacılar, bu durumun şamanlar arasında genel bir örüntü olmadığını vurguladı. Çalışmada değerlendirilen diğer ritüel gömülerde benzer bir akrabalık sinyalinin görülmemesi, UsSergue1’in soy hattının yalnızca ruhani rolün ötesinde bir anlam taşıyabileceği yorumunu güçlendiriyor.

Yüzyıllar Boyu Devam Eden Genetik Süreklilik Bulguları

Çalışmanın daha geniş çerçevesi, Rusya’nın bölgedeki varlığına rağmen Yakut topluluklarının genetik profilinin büyük ölçüde değişmeden kaldığını öne sürüyor. Araştırmanın ortak yazarlarından Perle Guarino-Vignon, şu ifadeyi kullandı:

“Analizler, Yakut genetik mirasının 16. yüzyıldan günümüze kadar istikrarlı kaldığını gösteriyor.”

Araştırmacılar ayrıca antik diş taşında (dental plak) yapılan incelemelerin, yüzyıllar süren dış etkilere rağmen ağız mikrobiyomunun da büyük ölçüde benzer kaldığına işaret ettiğini bildirdi.

Araştırma ekibi, Sibirya’nın sert ikliminin hem biyolojik kalıntıları koruduğunu hem de geniş ölçekli yerleşim ve nüfus hareketlerini sınırlayarak genetik sürekliliğe katkı sunmuş olabileceğini belirtiyor.

Çalışmada, tarihî gömü pratiklerinin ve arkeolojik kayıtların, antik DNA verileriyle birlikte yeniden değerlendirilmesinin bölgenin yakın geçmişine dair daha ayrıntılı bir tablo sunduğu vurgulandı.

Kaynak: VICE