Yeni araştırma, dev ötegezegenlerle kahverengi cüceleri ayırmada dönme hızının kritik bir ipucu olabileceğini gösterdi.



Gökbilimciler, dev ötegezegenlerle kahverengi cüceler arasındaki sınırı daha net çizmeye yardımcı olabilecek yeni bir yöntem geliştirdi.

The Astronomical Journal dergisinde yayımlanan araştırmaya göre bu iki gökcismi türünü ayırmada en önemli ipuçlarından biri, ne kadar hızlı döndükleri olabilir.

Bilim insanları, kütle, boyut ve yaş gibi etkenler hesaba katıldığında gaz devi gezegenlerin, kahverengi cücelerden daha hızlı döndüğünü ortaya koydu. Bu bulgu, iki benzer gökcismi sınıfının farklı oluşum süreçlerinden geçmiş olabileceğine işaret ediyor.

Kahverengi cüceler, yıldızlarla gezegenler arasında kalan gökcisimleri olarak tanımlanıyor. Kütleleri genellikle gezegenlerden büyük olsa da çekirdeklerinde yıldızlar gibi sürekli nükleer füzyon başlatacak kadar ağır değiller. Bu yüzden sık sık “başarısız yıldız” olarak anılıyorlar.

Ancak en büyük gezegenlerle en küçük kahverengi cüceler, parlaklık, sıcaklık ve atmosfer özellikleri bakımından birbirine çok benzeyebiliyor. Bu da gökbilimcilerin baktıkları cismin aşırı büyük bir gezegen mi yoksa küçük bir kahverengi cüce mi olduğunu ayırt etmesini zorlaştırıyor.



Dönme Hızı Gezegen ve Yıldızların Geçmişlerini Ele Veriyor Olabilir

Araştırmanın başyazarı Dino Chih-Chun Hsu, dönme hızını bir tür “fosil kayıt” olarak tanımlıyor. Buna göre bir gökcisminin nasıl oluştuğu, bugün ne kadar hızlı döndüğünde iz bırakabiliyor.

Gaz devi gezegenler, genç yıldızların çevresindeki protoplanet disklerinde zamanla madde birikerek oluşuyor. Bu süreçte diskle kurdukları etkileşim, dönme hızlarını da şekillendiriyor. Kahverengi cüceler ise yıldızlara benzer biçimde, büyük gaz bulutlarının parçalanmasıyla meydana geliyor.

Araştırmacılara göre bu iki farklı doğum hikâyesi, son durumda dönme hızlarında ölçülebilir bir ayrım yaratıyor.

32 Gökcismi İncelendi

Çalışmada, yıldızların çevresinde dolanan 32 farklı gökcismi ayrıntılı biçimde gözlendi. Ekip ayrıca tek başına dolaşan kahverengi cücelerle serbest gezen büyük gezegen benzeri cisimlerin özelliklerini de karşılaştırdı.



Sonuçlar, gezegenin yalnızca kendi kütlesinin değil, yıldızına göre kütle oranının da dönme hızını etkilediğini gösterdi. Bu da sistemlerin nasıl oluştuğuna dair fiziksel modelleri daraltmaya yardımcı olabilir.

Güneş Sistemi’ni Anlamak için Önemli

Araştırmacılar, incelenen dünyaların büyük bölümünün Güneş Sistemi’ndeki gezegenlerden çok daha uzak yörüngelerde döndüğünü belirtiyor. Yine de dönme hızı ile oluşum süreci arasındaki ilişkiyi anlamak, kendi gezegen sistemimizin neden bugünkü yapıya sahip olduğunu kavramak açısından da önem taşıyor.

Bilim insanlarına göre açısal momentumun gezegenler arasında nasıl dağıldığı, bir sistemin genel mimarisini doğrudan etkiliyor. Bu nedenle gezegenlerin dönüşü, yalnızca kendi yapıları için değil, tüm sistemin şekillenmesi açısından da belirleyici kabul ediliyor.

Kaynak: IFL Science