Vietnam’da bulunan tarihöncesinden kalma çocuk dişleri, frengiyle aynı bakteri ailesinden bir hastalığın 4 bin yıl önce bölgede yayılmış olabileceğini gösterdi.



Vietnam’da incelenen tarihöncesi zamanlardan kalma çocuk iskeletleri, frengiyle aynı bakteri ailesine ait bir hastalığın yaklaşık 4 bin yıl önce bölgede yayılmış olabileceğine işaret etti.

Bilim insanları, bulgunun frenginin kökenine dair uzun süredir tartışılan bazı görüşleri yeniden gündeme getirebileceğini belirtiyor.

Çalışma, 13 Mart 2026 tarihinde International Journal of Osteoarchaeology dergisinde yayımlandı. Araştırma ekibi, Neolitik Dönem’e tarihlenen iki ayrı yerleşimde üç çocukta doğuştan treponematoz belirtileri tespit etti.

Vietnam’daki Bulgular, Frengi Tartışmasını Yeniden Açabilir

Treponematoz, Treponema pallidum bakterisinin farklı alt türlerinin yol açtığı bir hastalık grubu olarak biliniyor. Bu gruba frengi, bejel ve Ekvator frengisi gibi enfeksiyonlar da dâhil.

Uzun yıllar boyunca araştırmacılar, bu hastalıklar arasında yalnızca frenginin gebelik sırasında anneden çocuğa geçebildiğini düşünüyordu. Bu varsayım da, frenginin kökenini Amerika kıtasına bağlayan “Kolomb hipotezi”nin önemli dayanaklarından biri olarak görülüyordu.



Ancak yeni araştırma, anneden bebeğe geçişin yalnızca frengiye özgü olmayabileceğini ortaya koyuyor. Bu durum, geçmişte doğuştan enfeksiyon izlerinin otomatik olarak frengiyle ilişkilendirilmesini tartışmalı hâle getiriyor.

İki Ayrı Yerleşimde Üç Çocukta İz Bulundu

Araştırmacılar, Vietnam genelinde 16 arkeolojik alanı inceledi ve 10 bin ila bin yıl öncesine tarihlenen toplam 304 bireyi değerlendirdi. Doğuştan treponematoz belirtileri ise üç çocukta saptandı.

Bu çocuklardan ikisi, kuzeydeki Man Bac yerleşiminde bulundu. Yaklaşık 18 aylık ve 5 yaşındaki bu bireylerin yanı sıra, güneydeki An Son yerleşiminde yaklaşık 2,5 yaşında bir çocukta da benzer izlere rastlandı. Man Bac kalıntıları yaklaşık 4.100 ila 3.300 yıl öncesine, An Son ise yaklaşık 3.900 ila 3.300 yıl öncesine tarihleniyor.

En Güçlü Kanıt Çocukların Dişlerinde Ortaya Çıktı

Araştırmacılara göre hastalığın en belirgin izleri çocukların dişlerinde görüldü. Bazı dişlerin gelişiminin durduğu, biçim bozuklukları taşıdığı ya da aşınmış gibi göründüğü belirtildi.

Ekip ayrıca, her iki çalışmada da hastalık belirtilerinin çoğunlukla çocuk ve ergen bireylerde görülmesinin, bulaşmanın cinsel yolla değil farklı biçimlerde gerçekleşmiş olabileceğini düşündürdüğünü ifade etti.



Göç Hareketleri de Rol Oynamış Olabilir

Araştırmaya göre hastalığın Vietnam’da yayılmasında erken dönem insan hareketleri etkili olmuş olabilir.

Çalışmada incelenen iki yerleşimin de, tarımla uğraşan toplulukların ana kara Güneydoğu Asya’ya göçü ve yerel avcı-toplayıcılarla etkileşimi sonucunda ortaya çıktığı belirtiliyor.

Bu nedenle araştırmacılar, bölgedeki nüfus hareketlerinin hastalığın yayılımında doğrudan rol oynamış olabileceğini değerlendiriyor.

Kesin Kökeni Hâlâ Belirsiz

Araştırmacılar, yeni bulguların önemli olduğunu ancak frenginin tam olarak nerede ortaya çıktığı sorusunu henüz kesin biçimde yanıtlamadığını vurguluyor. Özellikle Güneydoğu Asya gibi tropikal bölgelerde DNA’nın iyi korunmaması, antik hastalıkların izini sürmeyi zorlaştırıyor.

Çalışmaya dışarıdan değerlendirme sunan Durham Üniversitesi emeritus biyoarkeoloji profesörü Charlotte Roberts, araştırmanın bu hastalık grubuna dair bilgi birikimine önemli katkı sunduğunu belirtti.

Yeni bulgular, frengi ve akraba hastalıkların kökenine dair tartışmanın henüz kapanmadığını, aksine daha karmaşık bir tabloya işaret ettiğini gösteriyor.

Kaynak: Live Science