ABD’nin Oklahoma eyaletinde bulunan 289 milyon yıllık mumyalaşmış sürüngen fosili, insanlarda da görülen kaburga destekli solunumun en eski izlerinden birini sundu.



ABD’nin Oklahoma eyaletindeki bir mağarada bulunan 289 milyon yıllık küçük bir sürüngen fosili, karada yaşayan omurgalıların nasıl nefes almaya başladığına dair önemli bir pencere açtı.

Araştırmacılara göre bu olağanüstü korunmuş örnek, günümüzde sürüngenler, kuşlar ve memelilerde görülen kaburga destekli solunum sisteminin bilinen en eski doğrudan kanıtını sunuyor.

Fosil, Permiyen Dönemi’nde yaşamış Captorhinus aguti adlı küçük, kertenkele benzeri bir canlıya ait. Bilim insanları, bu türün erken amniyotlar arasında yer aldığını, yani günümüz sürüngenleri, kuşları ve memelilerinin çok eski akrabalarından biri olduğunu belirtiyor.

Sürüngen Olağanüstü Korunmuş Bir Fosil Örneği

Araştırma ekibi, örneği Oklahoma’daki Richards Spur yakınlarındaki mağara sistemlerinde buldu. Bölge, Geç Paleozoik döneme ait kara omurgalıları açısından son derece zengin bir alan olarak biliniyor.

İncelenen fosil yalnızca kemikleriyle değil, üç boyutlu biçimde korunmuş derisi, kıkırdak yapıları ve hatta protein kalıntılarıyla da dikkat çekiyor. Araştırmacılara göre bu protein kalıntıları, daha önce bilinen en eski örneklerden yaklaşık 100 milyon yıl daha yaşlı olabilir.



Nature dergisinde yayımlanan çalışmanın ortak yazarı Harvard Üniversitesi araştırmacısı Ethan Mooney, Captorhinus’un erken amniyot evrimini anlamak için kritik bir tür olduğunu belirtti.

Deri ve Göğüs Yapısı İlk Kez Bu Kadar Net Görüldü

Araştırmacılar, fosili zarar vermeden incelemek için Avustralya’daki özel bir tesiste nötron bilgisayarlı tomografi kullandı. Bu yöntem sayesinde kaya içindeki ince yapılar ayrıntılı biçimde görüntülendi.

Ekip, hayvanın gövdesini saran deri izlerinin yanı sıra bölümlenmiş göğüs kemiği kıkırdakları, kaburgalar ve göğüs kafesini omuz kuşağına bağlayan yapıları tanımladı. Bilim insanlarına göre bu ayrıntılar, canlının nasıl nefes aldığını yeniden kurmayı mümkün kıldı.

Modern Solunumun Erken Bir Atası

Araştırmaya göre Captorhinus aguti, dönemin amfibilerinden farklı olarak havayı kaburgalarının yardımıyla akciğerlerine çekebiliyordu. Bu sistem, bugün sürüngenlerde, kuşlarda ve memelilerde görülen solunum biçiminin erken bir örneği olarak değerlendiriliyor.

Çalışmanın ortak yazarı Toronto Üniversitesi’nden Robert R. Reisz, Captorhinus’ta görülen bu yapının, yaşayan amniyotlardaki kaburga destekli solunumun atası olabileceğini belirtti.

Araştırmacılara göre bu gelişme, karada yaşayan erken omurgalıların daha hareketli ve aktif bir yaşam sürmesine olanak tanıyan önemli bir evrimsel adım olabilir.

Kaynak: IFL Science