Dünya Vitiligo Günü dolayısıyla açıklamalarda bulunan Doç. Dr. İlknur Balta, vitiligonun bulaşıcı olmadığına dikkat çekerek, toplumdaki yanlış inanışların hastalarda özgüven kaybı, anksiyete ve depresyon gibi ciddi psikososyal sorunlara yol açabildiğini söyledi.
Her yıl 25 Haziran, Dünya Vitiligo Günü olarak kabul ediliyor.
Pigment kaybına bağlı olarak ciltte beyaz lekelenmelerle kendini gösteren vitiligo, ciddi psikososyal etkilere yol açabiliyor.Bu özel gün; vitiligoya ilişkin yanlış anlaşılmaları ortadan kaldırmak, hastalık hakkında farkındalık oluşturmak ve hastalara destek sağlamak amacıyla önem taşıyor.
Dr. Abdurrahman Yurtaslan Eğitim ve Araştırma Hastanesi Dermatoloji Kliniği Eğitim ve İdari Sorumlusu Doç. Dr. İlknur Balta ile vitiligo hastalığını konuştuk.
Bu medyayı görüntüleyebilmeniz için üye olmanız ve üye hesabınızla oturum açmanız gerekmektedir.
Vitiligo nedir?
Vitiligo, pigment kaybının neden olduğu deride beyaz lekelenmelerle karşımıza çıkan kronik bir deri hastalığıdır. Dünya nüfusunun yaklaşık %1’ini etkiliyor. Kadın ve erkeklerde eşit oranda görülüyor. El, yüz, dudak çevresi, kollar, bacaklar ve genital bölgede görülse de vücudun herhangi bir alanında da karşımıza çıkabilir.
Vitiligo bulaşıcı mıdır?
Vitiligo kesinlikle bir iç organ hastalığından kaynaklanmaz ve bulaşıcı değildir. Bu konudaki yanlış anlaşılmalar hastaları oldukça zor duruma sokabiliyor. Bu nedenle net olarak belirtmem gerekir ki vitiligo hastalarıyla aynı ortamda bulunmak ya da onların eşyalarını kullanmak ya da onlara temas etmek kesinlikle bir sağlık problemi teşkil etmez.
Vitiligonun nedenleri nelerdir?
Vitiligo otoimmün bir hastalıktır. Bağışıklık sistemi, melanin üretimini sağlayan melanosit hücrelerine karşı savaş açar ve sonuçta gelişen melanosit kaybı beyaz lekelenmelerle klinikte karşımıza çıkar. Genetik yatkınlık oldukça önemlidir. Hastaların yaklaşık %30’unda aile öyküsü bildirilmiştir. Tetikleyiciler arasında emosyonel stres, kimyasal maruziyeti, deriye uygulanan birtakım travmalar, güneş maruziyeti, güneş yanıkları sayılabilir.
Vücutta nasıl belirtilerle ortaya çıkar?
Vücudun herhangi bir bölgesinde karşımıza beyaz lekelenmelerle gelebilir. Bunun yanı sıra saçlarda, kirpiklerde, kaşlarda grileşme ya da beyazlaşma söz konusu olabilir. Mukoza olarak bildiğimiz ağız içi, dudak kenarları, burun, genital bölgede renk açılmaları şeklinde karşımıza gelebilir. Kişiden kişiye hastalığın seyri değişkenlik gösterir. Bazı hastalarımızda sınırlı lezyonlarla başlayıp progres olup tüm vücutta yaygın lezyonlara dönüşebilir. Kimi hastalarda progresyon sınırlı olur. Hastalık bir noktadan sonra kendini sınırlayabilir. Kimi hastalarda da simetrik beklediğimiz bu lezyonları tek taraflı görebiliriz. Bu hastalara da segmental vitiligo deniyor.
Vitiligo hastaları günlük yaşamda ne tür sorunlarla karşılaşıyorlar?
Ne yazık ki toplumda bulaşıcı olabileceğine dair bir yanlış inanç var ve bu nedenle hastalarımızdan kaçınılıyor. Dışlanmaları söz konusu olabiliyor. Az önce de bahsettiğim gibi kesinlikle bulaşıcı değil. Kesinlikle bir iç organ hastalığından kaynaklanmıyor. Tam tersi hastalarımıza bu noktada hem sağlık profesyonelleri hem toplum olarak ciddi destek sağlamamız gerektiğini düşünüyorum. Tabii hastalarımızda ne yazık ki bu dışlanma sebebiyle özgüven kaybı, anksiyete ve depresyon gibi bulgulara da çok sıklıkla rastlayabiliyoruz.
Vitiligo tedavisinde hangi yöntemler kullanılıyor?
Vitiligo tedavi edilebilir bir hastalıktır. Kişiden kişiye tedavisi değişmektedir. Burada vurgulamak istediğim nokta lezyonların ilk çıktığı dönemde ihmal edilmeden hekime başvurulmalı. Çünkü erken dönem lezyonlar tedaviye çok daha iyi yanıt veriyor. Tedavideki amacımız renk kaybını geri kazandırmak, yayılmayı önlemek ve nüksleri önlemek. En çok kullandığımız ajanlardan biri pimekrolimus ve takrolimus adını verdiğimiz topikal immün modülatörler. Bunlar kortizon içermiyor. Bu yüzden yüz ve boyun bölgesinde güvenle ve uzun süreler kullanabiliyoruz. Topikal kortizon tedavilerini ise daha çok başlangıç aşamasında ya da çok sınırlı lezyonu varsa kullanıyoruz. Eğer hastalık progresi olduysa da topikal immün modülatörlerle dönüşümlü olarak yani topikal immün modülatörleri hafta içi, topikal kortizon tedavilerini de hafta sonu kullanıyoruz. Bu şekilde topikal kortizon tedavilerinin yan etkilerini de engellemiş oluyoruz.
Bunun dışında son dönemde yurt dışında onay alan JAK inhibitörleri dediğimiz tedavi ajanları var. Bunlardan bir tanesi topikal ruxolitinib. Bu Amerika’da onay aldı. Şu an ülkemizde yok ama krem formunda sabah akşam uygulanıyor ve yüksek etkinlik bildiriliyor bu ilaçla ilgili. Yine JAK inhibitörü olan baricitinib. Bu ilaç ülkemizde var fakat endikasyon dahilinde değil ve oral olarak kullanılıyor tablet formunda. Şu an endikasyon dışı olmakla birlikte endikasyon dışı kullandığımız, önerdiğimiz hastalarda da faydalı olduğunu gözlemliyoruz.
Yaygın hastalıkta kullandığımız bir diğer tedavi yönteminden bahsetmek istiyorum. O da fototerapi. Fototerapi, sedef ya da vitiligo gibi hastalıklarda belirli dalga boylarındaki ultraviyole ışınlarının vücuda kontrollü bir şekilde uygulamasıyla yaptığımız bir tedavi yöntemi. Nasıl uyguluyoruz bunu? Kabin tipi cihazlar var. Hastayı eğer tüm vücut uygulaması yapmak istiyorsak kabin tipi cihaza alıyoruz ve tüm vücut uygulaması yapabiliyoruz. Bunun dışında lokal fototerapi cihazları da var. Yani sadece ellere ya da sadece ayaklara ya da saçlı deriye uygulama yapmak istiyorsak bunlar için kullandığımız lokal fototerapi cihazlarımız da var. Özellikle yaygın hastalıkta bu tedavi yöntemini çok kullanıyoruz ve oldukça etkin olduğunu gözlemliyoruz.
Excimer lazer dediğimiz bir diğer tedavi yöntemi var. Bu da yüksek doz ultraviyole ışının belirli bir lokalizasyona uygulamasıyla bilinen bir tedavi yöntemi. Küçük lezyonlarda ve dirençli lezyonlarda uygulama yapabiliyoruz. Mikrogreftleme dediğimiz hücre nakli de yapılabiliyor. Hastanın sağlıklı derisinden alınan hücre parçalarından ya da hücre süspansiyonlarından elde edilen greftler hastalıklı bölgeye, beyaz lekelenmenin olduğu bölgeye nakledilebiliyor. Böyle bir tedavi yöntemi de var. Çok sık kullanılan bir yöntem değil. Çok sınırlı merkezde yapılıyor ama dirençli ve stabil olması gerekiyor hastalığın. Yani ilerleyen, progresi olan lezyonlarda bunu önermiyoruz. Dirençli, sınırlı, lokalize lezyonu olan bir hastada düşünülebilecek bir tedavi yöntemidir.
Tabii oksidatif stres bu hastalıkta ciddi bir tetikleyici. Bu yüzden antioksidan tedavileri de öneriyoruz. Bu noktada D vitamini takviyeleri, B12 vitamini takviyeleri de tedavimize genelde eklediğimiz ajanlar olarak karşımıza çıkıyor.
Vitiligo hastaları güneşten korunmak için neleri bilmelidir?
Şimdi güneşten koruma vitiligo hastalarında ekstra bir öneme sahip. Neden? Çünkü pigmentsiz alanlar güneşe karşı savunmasız. Çok kolay güneş yanığı gelişebiliyor ve güneş yanığı gelişmesi de hastalığı tetikleyebiliyor. Bu yüzden güneşten koruma vitiligoda şart. Tabii ki öncelikle güneş kremleri en az SPF 30 ya da SPF 50 değerine sahip olacak. Ultraviyole A ve ultraviyole B koruması olup geniş spektrumlu bir korumaya sahip olması gerekiyor. Dışarı çıkmadan yarım saat önce uyguluyoruz. Yüze, boyna, kollara, bacaklarda açık alanlar varsa yani güneş gören her yere uyguluyoruz. Sadece yüze değil. Güneş gören her yere uyguluyoruz ve 2 saatte bir yenileme öneriyoruz. Yani yıkamadan, silmeden zaten emiliyor ve etkinliği oldukça düşüyor 2 saatin sonunda güneş kreminin. O yüzden mutlaka biz 2 saatin sonunda yenileme öneriyoruz. Tabii eğer terleme olduysa ya da yüzmeden sonra ya da havuzdan sonra da etkinliği çok düştüğü için kremlerin hemen hızlıca yenilenmesini öneriyoruz.
Bunun dışında dışarıda bulunulan saatler de önemli. Şöyle ki sabah 10 ile öğleden sonra 16 arasında güneş ışınları yeryüzüne çok dik gelir ve biz bu saatlerde hastalarımızın dışarıda bulunmalarını açıkçası pek istemiyoruz. Diğer saatlerde bulunmalarını ve diğer saatlerde de tabii ki yine güneş koruyucu kullanımına önem vererek bulunmalarını öneriyoruz.
Bunların dışında fiziksel koruma da önemli. Yani göz çevresi için güneş gözlüğü, yüz ve boyun koruması için geniş kenarlıklı şapkalar, tüm vücut koruması için belki uzun kıyafetler, sık dokuma, açık renkli uzun kıyafetlerle fiziksel korumanın da güneş korumada etkin olduğunu biliyoruz.
Dünya Vitiligo Farkındalık Günü dolayısıyla vermek istediğiniz mesaj nedir?
Bugün 25 Haziran Dünya Vitiligo Farkındalık Günü. Öncelikle bu konudaki toplumsal farkındalığın çok önemli olduğunu düşünüyorum. Çünkü hastalar ne yazık ki gerçekten bir tecride uğruyor. Havuz ortamında, bir sahil ortamında ya da yaz aylarında kısa kollu giymek, şort giymek hastalar için bir eziyete dönüşüyor. Bu noktada bu hastalık kesinlikle bulaşıcı değil. Bunu bilelim. Bunun farkında olalım ve vitiligo hastalarına bu noktada destek sağlayıp bunun herhangi bir problem olmadığını ve bize de bir sağlık sorunu teşkil etmeyeceğini bilerek toplumsal destek sağlamamız gerektiğini düşünüyorum.
medimagazin