Biz insanlar, uzun uzun düşünebilme yeteneğimiz sayesinde kendimizi evrim piramidinin tepesinde görmeye eğilimliyiz. Ancak bütün bu değerlendirme süreci bazen bizi pek de ileriye götürmüyor. Kusursuz değiliz ve sık sık yanlış kararlar veriyoruz.
Öte yandan böcekler, haşhaş tohumu büyüklüğündeki küçücük beyinlerine rağmen karar verme konusunda şaşırtıcı ölçüde bilgece davranabiliyor. Hatta böceklerin problem çözme becerilerinin birçoğu, insanların faaliyet gösterdiği sektörlerde daha verimli kararlar alınmasını sağlayan algoritmalara ilham verdi.
İşte akıllıca seçimler yapma konusunda böceklerden öğrenebileceğimiz beş şey.
Optimizasyon ustası karıncalar
Bir işi yapmanın en iyi yoluna karar vermek hiç de kolay değil; özellikle de bu kadar fazla uyarana maruz kaldığımız bir dünyada. Buna "seçenek fazlalığı" deniyor.
Karıncalar da bir sonraki yiyecek arama noktaları hakkında grup halinde karar verirken benzer bir ikilemle karşılaşıyor. Ancak birçok farklı karınca türü oldukça etkili bir yöntem geliştirmiş durumda.
İlk olarak birkaç karınca, bol miktarda yiyecek bulabilecekleri en yakın ve en iyi yeri aramak üzere yuvalarının konforundan ayrılıyor. Bu maceracı karıncalar, bütün seçenekleri açık tutarak ve farklı yolları keşfederek doğaya rastgele dağılıyor. Gidiş ve dönüş yolunda, diğer karıncaların daha sonra takip edebilmesi için zeminde hafif bir feromon izi bırakıyorlar. Bu feromonlar zamanla buharlaşıyor ve karıncalar genellikle en güçlü izi takip etmeyi tercih ediyor.
En verimli yiyecek arama noktasını bulan karıncalar, yiyecekle birlikte yuvaya daha hızlı dönüyor ve bıraktıkları feromon izi tamamen buharlaşmadan önce aynı yolun üzerinden yeniden geçiyor. Ayrıca dışarı çıkıp yiyecek arayacak diğer karıncaları da daha hızlı harekete geçiriyorlar.
Bunun sonucunda zamanla daha fazla karınca aynı güzergâh üzerinde gidip geliyor ve daha fazla feromon bırakıyor. Böylece yolun kokusu giderek güçleniyor.
Bu nedenle nesnel olarak daha kısa olan yollar zamanla güçlenirken diğer yolların izleri kayboluyor. Sonunda koloni, herhangi bir karınca bulduğu yolun en kısa yol olduğunu bilmese bile, topluca en kısa ve en verimli güzergahı buluyor.
Belçika'daki Brüksel Özgür Üniversitesi Yapay Zeka Laboratuvarı Eş Direktörü Marco Dorigo, "Buradan çıkarılacak temel ders, verimli kolektif karar alma süreçlerinin merkezi bir kontrol olmadan da ortaya çıkabileceğidir" diyor.
"Karıncalar, sınırlı yeteneklere sahip ve yalnızca yakın çevrelerinden bilgi edinebilen basit canlılar. Buna rağmen karmaşık koordinasyon sorunlarını topluca çözebiliyor."
"Karınca kolonisi optimizasyonu" adı verilen bu sistem, insanların dünya genelinde planlama, telekomünikasyon, ulaşım ve lojistik faaliyetlerini iyileştirmek için kullandığı bir algoritmaya dönüştürüldü. Uzmanlar, örneğin demiryolu planlamasında karınca optimizasyonu algoritmalarından yararlandı.
Dorigo da iletişim ağlarında bilginin verimli biçimde taşınmasını sağlayan AntNET adlı sistemi geliştirdi.
BBC