A Priori (Apriori) nedir?

**YAMAÇ** · 22 Ocak 2026, 21:10

A priori, deneyden önce demektir. Deneyden sonra anlamına gelen a pasteriorinin (sonsal) karşıtıdır.

Epistemolojide tarihsel bir öneme sahip olan “a priori bilgi” kavramı, yalnızca akıldan veya aklın etkinliğinden türetilen önermelerin bilgisi için kullanılır.

A priori bilgi, deneysel veri ve delillerden bağımsız olduğu için bu bilginin doğruluğu deneyim aracılığıyla çürütülemez. Hatta inkâr edildiğinde çelişkiye yol açtığından apriori, kesin bir bilgi türü olarak görülür.

A priori; inanç, yargı ya da önerme, deneyimden bağımsız olarak bilinen ve doğruluk ya da yanlışlığına, duyumsal ya da içe bakışsal tecrübeden önce karar verilen ya da deneyimden tamamen bağımsız olarak doğrulanabilen inanç, yargı ya da önermedir. Metafizik, matematik ve mantıktaki birçok kabul a priori’dir.

A priori argüman ya da akıl yürütme ise, öncüllerinden tek tek her biri a priori olarak kabul edilen, tümdengelimsel olarak geçerli argümandır. Örneğin Tanrı’nın varlığına ilişkin Orta Çağ’da ve on yedinci yüzyıl felsefesinde ileri sürülen ontolojik delil de a priori bir delildir. Bunun sebebi âlem ile ilgili bir olgudan yola çıkmayıp, Tanrı’nın varlığını doğrudan doğruya Tanrı kavramından türettiği için a priori argüman denir.

Deneyden çıkarsamadığı ve bundan ötürü de deneyden önce olduğu varsayılan bilgi sorunu Antik Çağ yunan düşüncesinde oluşmuş, skolastiklerce geliştirilmiş, Alman düşünür Immanuel Kant’ın sisteminde önem kazanmıştır. Her iki terimi de ortaya atan XIV. Yüzyıl skolastiklerinden Albert le Grande de Saxe’tır.

Antik Çağ’da Aristoteles tümelden tikele yapılan uslamlamayı önsel kanıt (a priori) ve buna karşı tikelden tümele yapılan uslamlamayı sonsal kanıt (a posteriori) saymıştır. Çünkü birincisinde ussal bir ilkeden, ikincisindeyse duyumlarla algılanan ve bundan ötürü de deneysel olan bilgilerden yola çıkılıyordu. Birincisi önsel bilgiden yola çıkan bir tümdengelim uslamlama, ikincisi sonsal bilgiden yola çıkan bir tümevarım uslamlamasıydı.

Özellikle Hristiyan metafiziği, tanrının varlığını kanıtlamak için deneyden yaralanmak imkansız bulunduğundan, zorunlu olarak ussal ve bundan ötürü de önsel olan (apriori)’dan yararlanmıştır. Gerçekte hiçbir önsel bilgi bulunmadığı halde önselliğin yüzyıllarca savunulmasının gerçek nedeni bu zorunlulukta yatar. İdealist felsefe tarihi bir bakıma böylesine bir savunmanın tarihidir. Fakat bilimsel açıdan hiçbir önsel bilgi yoktur.

Derleyen: Sosyolog Ömer YILDIRIM
Kaynak: Atatürk Üniversitesi Sosyoloji Bölümü 1. Sınıf “Felsefeye Giriş” ve 3. Sınıf “Çağdaş Felsefe Tarihi” Dersi Ders Notları (Ömer YILDIRIM); “Felsefe Sözlüğü” Orhan Hançerlioğlu

Alıntıdır.

22 Ocak 2026, 21:10	#1
Çevrimiçi YAMAÇ İdealler barışçıldır. Tarih şiddettir.	A Priori (Apriori) nedir? A Priori (Apriori) nedir? Www.TrendForum.Net A priori, deneyden önce demektir. Deneyden sonra anlamına gelen a pasteriorinin (sonsal) karşıtıdır. Epistemolojide tarihsel bir öneme sahip olan “a priori bilgi” kavramı, yalnızca akıldan veya aklın etkinliğinden türetilen önermelerin bilgisi için kullanılır. A priori bilgi, deneysel veri ve delillerden bağımsız olduğu için bu bilginin doğruluğu deneyim aracılığıyla çürütülemez. Hatta inkâr edildiğinde çelişkiye yol açtığından apriori, kesin bir bilgi türü olarak görülür. A priori; inanç, yargı ya da önerme, deneyimden bağımsız olarak bilinen ve doğruluk ya da yanlışlığına, duyumsal ya da içe bakışsal tecrübeden önce karar verilen ya da deneyimden tamamen bağımsız olarak doğrulanabilen inanç, yargı ya da önermedir. Metafizik, matematik ve mantıktaki birçok kabul a priori’dir. A priori argüman ya da akıl yürütme ise, öncüllerinden tek tek her biri a priori olarak kabul edilen, tümdengelimsel olarak geçerli argümandır. Örneğin Tanrı’nın varlığına ilişkin Orta Çağ’da ve on yedinci yüzyıl felsefesinde ileri sürülen ontolojik delil de a priori bir delildir. Bunun sebebi âlem ile ilgili bir olgudan yola çıkmayıp, Tanrı’nın varlığını doğrudan doğruya Tanrı kavramından türettiği için a priori argüman denir. Deneyden çıkarsamadığı ve bundan ötürü de deneyden önce olduğu varsayılan bilgi sorunu Antik Çağ yunan düşüncesinde oluşmuş, skolastiklerce geliştirilmiş, Alman düşünür Immanuel Kant’ın sisteminde önem kazanmıştır. Her iki terimi de ortaya atan XIV. Yüzyıl skolastiklerinden Albert le Grande de Saxe’tır. Antik Çağ’da Aristoteles tümelden tikele yapılan uslamlamayı önsel kanıt (a priori) ve buna karşı tikelden tümele yapılan uslamlamayı sonsal kanıt (a posteriori) saymıştır. Çünkü birincisinde ussal bir ilkeden, ikincisindeyse duyumlarla algılanan ve bundan ötürü de deneysel olan bilgilerden yola çıkılıyordu. Birincisi önsel bilgiden yola çıkan bir tümdengelim uslamlama, ikincisi sonsal bilgiden yola çıkan bir tümevarım uslamlamasıydı. Özellikle Hristiyan metafiziği, tanrının varlığını kanıtlamak için deneyden yaralanmak imkansız bulunduğundan, zorunlu olarak ussal ve bundan ötürü de önsel olan (apriori)’dan yararlanmıştır. Gerçekte hiçbir önsel bilgi bulunmadığı halde önselliğin yüzyıllarca savunulmasının gerçek nedeni bu zorunlulukta yatar. İdealist felsefe tarihi bir bakıma böylesine bir savunmanın tarihidir. Fakat bilimsel açıdan hiçbir önsel bilgi yoktur. Derleyen: Sosyolog Ömer YILDIRIM Kaynak: Atatürk Üniversitesi Sosyoloji Bölümü 1. Sınıf “Felsefeye Giriş” ve 3. Sınıf “Çağdaş Felsefe Tarihi” Dersi Ders Notları (Ömer YILDIRIM); “Felsefe Sözlüğü” Orhan Hançerlioğlu Alıntıdır. __________________ . . Zor olan ne biliyor musun ? Ölüm değil zor olan sevmek değil dosta sahip olmak değil yada birini yenmek değil. Zor olan yaşayabilmektir sevilmektir dostunu tanımak düşmanını seçebilmektir zor olan birini kazanmaktır. Ama asıl zor olan nedir biliyor musun ? Asıl zor olan bütün bunlar için gerekli gücü bulabilmektir.

Benzer Konular
Konu	Konuyu Başlatan	Forum	Yanıtlar	Son Mesaj
Öküz Öldüren Soğukları Nedir? - Sitte-i Sevr Nedir?	Asi Ruh	Ne Nedir?	0	29 Haziran 2023 16:57
Freestyle Nedir? Serbest Stil Nedir?	Asi Ruh	Ne Nedir?	0	05 Mayıs 2023 04:24
Zihin nedir veya düşünmek nedir?	DeepSilence	Kişisel Gelişim	0	13 Nisan 2023 12:57
Wolff: "VSC nedir, güvenlik aracı nedir, kırmızı bayrak nedir tam olarak belirtilmeli"	KoJiRo	Formula 1	0	03 Nisan 2023 13:22
Adak nedir, dindeki yeri nedir?	mamihlapinatapai	İslam ve Din	0	06 Mayıs 2022 13:08

Şu anda bu konuyu görüntüleyen etkin kullanıcılar: 1 (0 üye ve 1 konuk)