Ali Hamaney (Hamenei) Kimdir?

Tam adı Seyyid Ali Hüseyni Hamaney olan İran Dini Lideri, 19 Nisan 1939’da İran’ın Meşhed kentinde dünyaya geldi.

Kökeni, İran'ın Doğu Azerbaycan eyaletindeki Hamane şehrine dayanan ve Azeri bir aileden gelen Hamaney, babası gibi dini eğitimi tercih ederek İslam hukuku alanında uzmanlaştı ve Şii inancında en yüksek seviyelerden biri olan "Merce-i Taklid" makamına ulaştı.


Şah’a karşı direniş ve devrim yılları

Hamaney, 1960’lı yıllardan itibaren İran’daki Pehlevi monarşisine karşı yürütülen muhalefetin en aktif isimlerinden biri oldu.

Bu süreçte 1963-1977 yılları arasında defalarca tutuklandı ve sürgüne gönderildi. 1979 İslam Devrimi’nin zaferle sonuçlanmasının ardından Ayetullah Humeyni’nin en yakın çalışma arkadaşları arasında yer alarak Devrim Konseyi üyeliğine getirildi.


Suikast girişimi ve kalıcı hasar

1980 yılında Tahran’dan milletvekili seçilerek parlamentoya giren Hamaney, 27 Haziran 1981’de bir camide konuşma yaptığı sırada bombalı bir suikast girişiminden yaralı olarak kurtuldu.

Bu saldırı sonucunda sağ kolu felç kalan Hamaney, o tarihten sonra "yaşayan şehit" olarak anılmaya başlandı.


Cumhurbaşkanlığından dini liderliğe

Hamaney, 1981-1989 yılları arasında İran’ın üçüncü Cumhurbaşkanı olarak görev yaptı.

1989 yılında devrimin kurucu lideri Ayetullah Humeyni’nin hayatını kaybetmesinin ardından, İran Uzmanlar Meclisi tarafından ülkenin ikinci "Dini Lideri" (Rehber-i İnkılab) olarak seçildi.

36 yılı aşkın bir süre boyunca İran’daki tüm devlet kurumları, ordu ve yargı üzerinde mutlak otorite sahibi oldu.


Dış politika: Batı karşıtlığı ve 'Doğu' ittifakı

Hamaney’in dış politika vizyonu, Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail’e karşı sert bir muhalefet üzerine kuruluydu.

"Büyük Şeytan" olarak nitelediği ABD ile ilişkilerin normalleşmesine her zaman karşı çıkan Hamaney; Rusya ve Çin ile stratejik ortaklıkları geliştirdi.

İsrail’in varlığını reddeden ve bölgedeki direniş gruplarını (Hizbullah, Hamas, Husiler) destekleyen politikalarıyla "Şii Hilali" olarak adlandırılan nüfuz alanının mimarı kabul edildi.


Suikast suçlamaları ve küresel güç

İsmi pek çok uluslararası krizle anılan Hamaney, Almanya’daki Mykonos restoranı davasında Kürt lider Dr. Sadık Şerefkendi’ye yönelik suikastın azmettiricileri arasında gösterildi.

Öte yandan Amerikan ekonomi dergisi Forbes, Hamaney’i defalarca dünyanın en güçlü kişileri listesinde ilk sıralarda gösterdi.

Edebi bir kişiliğe de sahip olan Hamaney, pek çok dini ve siyasi eserin yazarlığını ve çevirmenliğini üstlendi.


Bir devrin sonu: 28 Şubat 2026

86 yaşındaki Ali Hamaney’in 37 yıllık mutlak iktidarı, 28 Şubat 2026 tarihinde ABD ve İsrail’in koordineli hava saldırılarıyla sona erdi.

ABD Başkanı Donald Trump, Hamaney’in Tahran’daki konutunun vurulduğunu ve öldüğünü resmen duyurdu.

Evli ve altı çocuk babası olan Hamaney’in ölümü, sadece İran için değil tüm Ortadoğu dengeleri için tarihi bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor.+


rudaw