400 Yıllık Sikke, Başarısız İspanyol Kolonisinin Yerini Çözdü

Macellan Boğazı’nda yeni bulunan sikke, güney Şili’de kurulan ve başarısız olan bir İspanyol yerleşiminin 1584’teki kuruluşuna tarihleniyor.



16. yüzyıla ait bu sikke, İspanyol yapımı gümüş bir “real de a ocho” sikkesi. Bir yüzünde Kudüs haçı var. C: Richard Bezzaza

Arkeologlar, güney Şili’deki Macellan Boğazı kıyısında 400 yılı aşkın bir süre önce koloniciler tarafından gerçekleştirilen bir tören kapsamında bırakılmış bir İspanyol sikkesi keşfetti.

Sikke, bölgedeki sömürge yerleşimini araştıran arkeologlar için kritik bir ipucu niteliği taşıyor. Zira İspanyol sömürge yerleşimlerinin kurulmasında uygulanan standart bir pratik olan ve Hıristiyan törenini konu alan 1584 tarihli günümüze ulaşmış bir anlatıyla tam örtüşüyor. Buluntu aynı zamanda uzun zamandır kayıp olan yerleşime ait eski bir haritanın doğrulanmasına da yardımcı oluyor.

Projenin baş araştırmacısı Soledad González Díaz, “Bu keşif, yazılı kaynaklar ile arkeolojik kanıtlar arasında nadir rastlanan güçlü bir kesişim noktası sunuyor” diyor.



Gümüş paranın diğer yüzünde İspanyol kraliyet arması yer alıyor. C Richard Bezzaza

Díaz, “Bulgu yalnızca yerleşimdeki temel yapıların konumunu ve düzenini doğrulamaya yardımcı olmakla kalmıyor, aynı zamanda mekansal organizasyonun yeniden kurgulanması için de yeni olanaklar açıyor” diye ekliyor.

“8 real” sikkesi (İspanyolcada “real de a ocho”) 16. yüzyılda gümüşten basılmıştı. Mart ayında, güney Şili’nin kuzeyinde, Macellan Boğazı’nın kuzey yakasında 1584 yılında kurulan İspanyol kolonisi Ciudad del Rey Don Felipe alanındaki arkeolojik kazılarda bulundu.

Sikke, yerleşimin ilk kilisesinin yeraltı temellerindeki bir taşın üzerinde keşfedildi. Tarihi raporlar burada birden fazla kilise olabileceğine işaret ediyor. González Díaz, Yeni Dünya’daki tüm İspanyol kolonilerinin benzer törenlerle kurulduğunu ve kesin konuma ilişkin bilgilerin, sikkeyi taşın üzerine bizzat bırakan İspanyol denizci Pedro Sarmiento de Gamboa’nın yazılarında aktarıldığını belirtiyor.

Araştırmacıların büyük bölümü, 2019 yılında Sarmiento de Gamboa’nın yazılarını kullanarak alanda iki bronz top bulmuştu. Son keşif ise onun doğruluğunun bir kez daha kanıtı niteliğinde.



Para, günümüzde Şili’de bulunan Rey Don Felipe kolonisinin kalıntıları arasında yer alan yıkılmış bir kilisenin temellerinden bir taşın üzerinde bulundu. C: Richard Bezzaza

Başarısız Koloni

İspanyol kraliyeti, Rey Don Felipe kolonisini 1584 yılında kurdu. Bunun temel nedeni, İngiliz korsanı Francis Drake’in 1578’de Atlantik ile Pasifik okyanusları arasında geçiş yapmak için Macellan Boğazı’nı kullandığına dair raporlardı. İngilizler o dönemde İspanya’nın düşmanıydı.

Boğaz, 1520’de o sıralar İspanya adına seyreden Portekizli kaşif Ferdinand Magellan tarafından geçilmişti ve uzun yıllar boyunca Pasifik’e açılan tek bilinen geçit olma özelliğini korudu. İspanya, boğazın her iki yakasındaki toprağı sahiplenerek düşmanların geçişini engellemek amacıyla burayı tahkim etmeyi amaçlamıştı.

Ancak tahkimatları desteklemek üzere kurulan koloni, yani İspanya Kralı II. Felipe’nin adıyla “Ciudad del Rey Don Felipe” olarak adlandırılan bu yerleşim tam bir felakete dönüştü. Yaklaşık 350 yerleşimcinin büyük çoğunluğu, koloninin kurulmasından birkaç yıl içinde hastalık, açlık ve aşırı soğuk nedeniyle hayatını kaybetti. İspanya, Rey Don Felipe kolonisini yeniden ikmal etmeye çalıştı. Ancak gemiler fırtınalarda battı ve Sarmiento de Gamboa’nın 1586’da İngilizler tarafından esir alınmasının ardından tüm plan rafa kaldırıldı. 1587’de bir İngiliz gemisinin mürettebatı, koloninin harabeye döndüğünü ve yalnızca birkaç hayatta kalanın bulunduğunu bildirdi.



Rey Don Felipe kolonisinin bulunduğu alandaki son arkeolojik araştırmalar 2019 yılında başladı. C: Richard Bezzaza

Tarihi Keşif

Başarısız yerleşimi araştırırken arkeologlar, metal dedektörleri ve coğrafi konumlama aletleriyle alanı haritaladı. Bu çalışma, araştırmacıların yeraltındaki taşın ve sikkenin konumunu tam olarak tespit etmesini sağladı.

Santiago’daki Şili Ulusal Doğa Tarihi Müzesi’nden arkeolog Francisco Garrido, bu bilginin ekibe 16. yüzyıl yerleşiminin planı hakkında çok daha net bir kavrayış kazandırdığını aktarıyor. “Artık kilisenin nerede yer aldığını kesin olarak biliyoruz, oradan hareketle diğer tüm yapıların nerede inşa edildiğini de anlamak mümkün” diyor Garrido.



Koloni, düşmanların geçidi kullanmasını engellemek amacıyla 1584 yılında Macellan Boğazı’nın kuzey tarafında (şimdiki Şili’nin güneyinde) kuruldu. C: Richard Bezzaza

Araştırma ekibinin bir diğer üyesi arkeolog Simón Urbina ise sikkenin Sarmiento de Gamboa tarafından yapılan koloni haritasını doğrulamaya yardımcı olduğunu, fakat diğer yapıların hâlâ teyit edilmesi gerektiğini belirtiyor.

“Kulübeler, kiliseler ve savunma kazıklarına ilişkin kanıtlar henüz tam olarak netlik kazanmadı ya da arkeolojik olarak doğrulanmadı” diyen Urbina, bu yapıların varlığının doğrulanabilmesi için daha fazla kazı yapılması gerektiğini de vurguluyor.

Ekibin çalışmaları, alanın koloni döneminden hem önce hem de sonra yerli halklar tarafından kullanıldığını ortaya koydu. Bu durum, İspanyolların söz konusu yeri hayatta kalma şanslarını artırmak umuduyla seçmiş olabileceğini düşündürüyor.



Rey Don Felipe kolonisine ait iki bronz top, 2019’da bu alanda bulundu. C: Richard Bezzaza

Ancak İspanyollar hızla yiyeceksiz kaldı. Urbina, “İlk kış, İspanya’dan gelmiş ve aşina olmadığı bir bölgede avlanması beklenen yetişkin nüfus üzerinde ağır bir yıkıma yol açmış olmalı” diyor.

[Sadece kayıtlı ve aktif kullanıcılar bağlantıları görebilir. ]